Genel Bakış – Uygarlıkların Batışı / Amin Maalouf

Romanlarıyla bir arkadaşımın tavsiyesi üzerine 2013 yılında tanışmış, Doğu Akdeniz dünyasının göç ile dört bir yana dağılan halklarının hazin hikayelerini ilk o zaman öğrenmiştim. Gerçi dünya tarihi kuşkusuz bugün de yaşanan örnekleri gibi büyük göçlerle doluydu. Muhtemelen beni içine çeken; yazarın bölgeyi, yaşanmışlıkları ve memleket özlemini romantize ederek anlatmasıydı..

Amin Maalouf – Uygarlıkların Batışı

Hakkında kısa bir genel bakış yazmak istediğim Uygarlıkların Batışı ise daha önce okuduklarımın aksine deneme türünde. Yazarın bendeki geçmişi ve yaşamış olduğu coğrafyaya olan yakınlığım kitabı tercih sebeplerim..

Uygarlıkların Batışı gibi vurucu bir ifadenin başlık olarak seçilmesi ilk başta bir pazarlama faaliyeti gibi düşünülebilir. Ancak içinden geçtiğimiz süreçlerin bu ifade ile birebir örtüştüğünü anlamak fazla zamanınızı almıyor.. Kötülüğün, savaşların, türlü anlaşmazlıkların bu coğrafyadan yayıldığını üzülerek anlatıyor Maalouf. Çünkü bu çok kültürlü coğrafyanın gelecek için bir umut olabileceğini düşünüyor. Kendisini alevler içinde bir cennette bulduğunu söylerken kullandığı tezat-oksimoron ifade çocukluğunda dinlediği çok dinli ve kültürlü bu kozmopolit yapının mutlu hikayelerinden kaynaklanıyor. Anne tarafından dedesi Mısırlı olduğu ve çocukluğunun bir kısmı da burada geçtiği için ilk bölümde, kısa bir Mısır-Lübnan siyasi tarihinden sayfalar arasında gezintiye çıkarıyor biz okuyucuları. Sonrası sürgünler ve zorunlu göç.

Doğduğu coğrafyanın siyasi tarihiyle ilgili kısa bir bilgilendirme bölümünden sonra bu bölgenin tarihinin 1967’deki İsrail saldırısı ile değiştiğini söylüyor. Arapların Amerika destekli bir operasyonla tüm hava gücünü kaybetmesinin ardından artık moral olarak da tamamen bir çöküş ve gerilemenin içine girdikleri anlatıyor. Tabi İsrail’in bu yayılmacı politikası zıtların birlikteliği ilkesi gereği Filistin Kurtuluş Örgütü’nün kurulmasına sebebiyet veriyor ve İsrail  her ne kadar ”defakto” olarak gücü elinde tutsa da kendisi için bu durum pek de hayırlı olmuyor..

Maalouf kitabında, 1960’larda tüm dünyayı etkisi altına alan özgürlük dalgasının Araplar arasında da olduğunu ve bunun pek bilinmemesinin kendisini üzdüğünü belirtmeden edemiyor. Sosyalizmi büyük bir tehlike olarak gören batının, bu hareketleri güdümündeki hükümetlerle bastırması, kendisini ifade edeceği bir fraksiyon bulmakta zorlanan azınlıkların iyice sıkışmasına belki de son ümitlerini tüketmesine sebep oluyor. Bunları okurken bizim dünyamızda da farklı görüşlerin ve 60’ların özgürlük dalgasının türlü zorbalıklarla nasıl kırıldığı insanın aklına geliyor ister istemez..

Yazar 1979 yılını ise büyük değişim yılı olarak adlandırıyor ve bu değişimin iki büyük olay yüzünden olduğunu belirtiyor. Birincisi İran’daki İslami devrim ikincisi ise Thatcher’ın İngiltere’de iktidara gelişi. Muhafazakar nitelik taşıyan -her ne kadar İngiltere’nin demokratik düzeni İran ile kıyaslanamasa da- bu olayların dünyayı geriye götürme açısından benzeştikleri 3. bölümde detaylı bir şekilde anlatılıyor. Muhafazakar dönüşümün Amerika’ya nasıl sıçradığını, ne gibi etkileri olduğunu, İran İslami devriminin esas sebeplerinin neler olduğunu da bu bölümde öğreniyoruz.

Buraya kadar kötü gidişatın sebepleri üzerinde duran yazar kitabın sonlarına doğru içinde bulunduğumuz krizin-enkazın fotoğrafını çekiyor. İklim krizinden özel hayatların güvenlik kaygıları ile denetlenmesine artan terör olaylarından aşırı sağın ve korumacı politikaların yükselişine varan büyük bir yelpaze siz okuyucuları bekliyor. Maalouf, uygarlığın bu karanlık yoldaki gidişatından ümidini kesmiş gibi dursa da bu kitabı yazması aslında içinde umut kırıntıları taşıdığını gösteriyor. Adam Smith’in görünmez el kuralına inanmış halk yığınlarına ise şu sözlerle karşı çıkıyor: Geleceğin yolları pusularla doluysa, takınılacak en berbat tavır, her şey çok güzel olacak diye mırıldana mırıldana gözü kapalı ilerlemek olacaktır.

Adnan İnan

Kaynak: Uygarlıkların Batışı – Amin Maalouf / YKY

Çeviri: Ali Berktay

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s