Genel Bakış – Lezzetin Fizyolojisi / Brillat-Savarin

Yemek, yemekseverlik ve mutfak ile ilgili bir konuyu bilimsel bir düzlemde değerlendirmek, günümüzde gastronomi çatısı altında sık yapılan bir eylem olsa da iki yüzyıl öncesi için büyük bir meydan okuma olmalı!  Dünyanın o günkü sorunları göz önüne alındığında hayati derecede katkılar sunan fizik ve kimyadaki gelişmelerin karşısına, özü saf zevke dayalı yemek yeme eyleminin bilimsel açıdan ve felsefi bir dille yazılan kitabının konması bir parça çılgınlık da içeriyor elbet..

Lezzetin Fizyolojisi ya da Yüce Mutfak Üzerine Düşünceler / Brillat – Savarin

Savarin de kitabına düştüğü bu ikilemle başlıyor. Gastronominin bilimsel bir temele oturmasında katkısı olan düşüncelerinin kitaplaştırılmasındaki kararsızlığını bizlere kendisini ikna eden dostuyla olan diyaloğunu ekleyerek sunuyor. Tabii olarak düştüğü bu ikilemde daha önceden yazdığı, önemli disiplinler olan ekonomi-politik ve hukuk alanındaki kitapların da etkisi vardır. Hukukçu bir ailede büyüyen; hukuk, kimya ve eczacılık eğitimi alan Savarin, Fransız Devrimi’ne de şahitlik ediyor. Kendisi daha ılımlı bir kanatta olan jirondenler arasında bulunuyor. Jakobenler tarafından devrilen jirondenler taraftarı olduğu için bir dönem Fransa’yı terk ederek ABD’de yaşıyor. Döndüğünde ise Napolyon’un konsüllüğü döneminde Yargıtay üyeliği gibi görevlerde bulunuyor. Burada bunlardan bahsetmemin sebebi yazar hakkında sizleri detaya boğmaktan ziyade gastronomi alanında yayımladığı kitabı hakkında düştüğü kararsızlığın haklı sebeplerini ortaya koymak. Bunu o dönemin koşulları altında düşünmek daha kafa açıcı olacaktır.

Savarin’in anlatımında mizahi ögelere sık sık yer verip yüzünüzü güldürdüğünü belirtmeliyim. Güçlü benzetmeler ve yaldızlı anlatım ögeleriyle süslediği paragraf büyüklüğünde cümleleri ilk başta anlamanızı zorlaştırsa da kısa süre içerisinde sizleri kendisine alıştırıyor. Dahası, bu cümlelerin görsel olarak uzun olmasına karşın yalın bir anlama sahip olması. Aslında bahsettiğim bu üslup ögeleri hakkındaki ipucu kitabın ön sözünde bulunan yazarın birkaç ifadesiyle kendini ele veriyor: Bazen kalemimi çok fazla koşturmam ve bir olayı anlattığımda biraz gevezeliğe kaçıyor olmam eleştirilebilir. İhtiyar isem bu benim suçum mu? Birçok halkın töre ve şehirlerini görmüş olan Ulysses gibiysem, bu benim suçum mu? Biraz biyografiye kaydığım için ayıplanacak mıyım? 

Yöntem ve kitabın oluşum hikayesinin anlatılığı ön sözden sonra kitap iki ana kısım üzerinde şekilleniyor. Birinci kısmın alt başlıkları gastronominin temelini oluşturan duyular, besinler ve pişirme yöntemleri, susuzluk ve içkiler, sofra zevki vb. iken; ikinci kısım daha çok gastronominin etki alanına giren şeyler olan obezlik, zayıflık, perhiz gibi alt başlıklardan oluşuyor. Yine ikinci kısım içerisinde olan fakat gastronomiden bağımsız olarak ölüm üzerine karaladığı bölüm ve yapmış olduğu ölüm süreci tasviri hayranlık uyandırıcı. Tüm bu bölümlerin içerisine serpiştirilen yaşanmış hikayeler ise oldukça renkli bir dönem resmi çiziyor. Sonuç bölümünde ise dünya literatüründeki gastronomi eksikliğini gidermenin haklı gururu ile kitabı yazma amacını açıklıyor. Bağlamı ve kitabın ritmini bozmamak adına detay hikayelere ve ilginç bulduğu yemek tariflerine ise derlemeler kısmında yer veriyor. Geçmişe, bugüne ve yarına yazdığı ağıt da oldukça şairane. Ayrıca ufak bir gastronomi tarihi de kitabın sonlarına doğru sizleri bekliyor.

Kitabı okuduktan sonra özellikle duyular, besinler ve susuzluk hakkında yazdıkları yemek yeme deneyiminiz ve tarzını etkileyecek birçok farkındalık kazanmanızı sağlıyor,  yazara şükrediyorsunuz. Gastronomi adına böyle cesur bir adım iyi ki atılmış. Edebi dili gayet iyi olan bu metni kötü bir çevirmen mahvedebilirdi. Bu sebeple Oğlak Yayınları’na ve çevirmen Heval Bucak’a da teşekkürler. Son olarak Brillat-Savarin’in özlü bir sözü ile veda edelim: Hayvanlar karınlarını doyurur, insan yemek yer, yalnızca akıllı insan yemek yemeyi bilir!

Adnan İnan

Kaynak: Lezzetin Fizyolojisi ya da Yüce Mutfak Üzerine Düşünceler – Brillat Savarin / Oğlak Yayınları

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s